BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ (BES)

BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ (BES)
Ocak 31, 2020 No Comments SMMM admin

Aslına bakarsanız zorunlu bireysel emeklilik sistemi (BES) yeni bir sistem olarak karşımıza çıkmamakta. 2001 yılından bu yana uygulanan 4632 sayılı yasa sistemin özünü oluşturmakta. Yapılmış olan değişikliklerle gönüllü giriş, kesinti oranları, yaş ve statü gibi birçok ölçüt değişikliği yapıldı. Şimdi bu sistemi tanımaya çalışalım.

Zorunlu BES nedir?

Bireysel Emeklilik Sistemi 2001 yılında çıkartılan 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile hayata geçmişti. Daha öncesinde de birçok özel sigorta şirketi hayat sigortası adı altında bireysel emekliliğe benzer uygulamalar yapıyordu. Bireysel emeklilik 4632 sayılı yasa ile beraber yasal bir zemine kavuştu ve kurumsal duruma geldi.

Bireysel katkıya dayalı fon ilkesine göre işleyiş tarzı olan BES’e 18 yaşın üzerinde fiili ehliyete sahip her birey gönüllü ve ayrıca kendilerinin belirleyeceği katkı oranına göre dahil olmaktaydı. Zorunlu BES ile bu sistem bağımlı çalışanlar için zorunlu hale getirilmiştir.

Zorunlu BES uygulaması 6740 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla kademeli olarak 1000 ve üzeri işçi istihdam eden işverenler için 1 Ocak 2017’de yürürlüğe girmiştir.

999 ve altı işçi istihdam eden işyerleri ise aşağıdaki kademelerde zorunlu bireysel emeklilik sistemine dahil olacak:

İstihdam sayısı 250 ve üzerinde ancak 1000’den az olan işverene bağlı olarak çalışanlar 01.04.2017 tarihinden itibaren,

İstihdam edilen işçi sayısı 100 ve üzerinde ancak 250’den az olan işverene bağlı olarak çalışanlar 01.07.2017 tarihinden itibaren,

İstihdam edilen işçi sayısı 50 ve üzerinde ancak 100’den az olan işverene bağlı olarak çalışanlar 01.01.2018 tarihinden itibaren,

İstihdam edilen işçi sayısı 10 ve üzerinde ancak 50’den az olan işverene bağlı olarak çalışanlar 01.07.2018 tarihinden itibaren,

İstihdam edilen işçi sayısı 5 ve üzerinde ancak 10’dan az olan işverene bağlı olarak çalışanlar 01.01.2019 tarihinden itibaren sisteme dahil olacaklardır.

Kimler Zorunlu BES’e tabidir?

Türk vatandaşı veya mavi kartlı olup, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre çalışanlardan 45 yaşını doldurmamışlar ile 506 sayılı Kanun’un Geçici 20. maddesi kapsamındaki sandık iştirakçisi olarak çalışanlardan 45 yaşını doldurmamışlar, işverenin bildirmiş olduğu bir emeklilik sözleşmesi dahilinde otomatik olarak dâhil edilecektir.

5510 sayılı Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentlerine göre sigortalı sayılmayan ve fakat bu bentler gereği sigortalı sayılanlara ilişkin hükümlere tabi tutulan kişiler sisteme dâhil edilemez.

Kanun’da ve Bakanlar Kurulu Kararı’nda belirtilen tarihler itibarıyla sisteme dahil olacak işverenlerde 45 yaşını doldurmamış çalışanlar ve yeni çalışmaya başlayacak olanlar işverenleri tarafından Otomatik BES planına dâhil edilirler.

45 yaşını doldurmuş çalışanlar ise, tercihleri doğrultusunda Otomatik BES dışında diğer emeklilik planlarına dâhil olabilirler.

Türkiye’de çalışan yabancılar bu yasanın kapsamına girmemektedir.

Başvurunun çalışanlar tarafından mı yapılması gerekiyor?

Hayır, yukarıda belirtilen tarihler arasında zorunlu bireysel emeklilik sistemine dahil olan işyerlerinde istihdam edilen kişi hizmet akdinin yürürlüğe girmesiyle birlikte kendiliğinden BES e dahil edilecektir.

Ne kadar kesinti yapılacak?

Çalışanların, çalıştıkları aya ait prime esas kazancın %3’ü oranında hesaplama yapılacaktır. Zorunlu BES te işveren katkı payı bulunmamaktadır.

Çalışanların prime esas kazançları üzerinden %3 oranında kesilen bireysel emeklilik primleri, çalışanın maaşını ödeme gününü takip eden iş gününde işveren tarafından emeklilik şirketine ödenecektir.

Bakanlar Kurulu belirlenmiş olan bu %3lük oranı iki katına kadar artırmaya, yüzde 1’e kadar indirmeye veya katkı payına maktu limit getirmeye yetkilidir. Yani gelecekte bu oranın değiştirilmesi olasıdır.

2017 yılında prime esas kazanç alt limiti 1.777,50 lira (asgari ücret) üst limiti ise 13.331,40 TL olarak uygulanmıştır. Bu verilere göre asgari kesinti tutarı, asgari ücretle çalışanlar için aylık 53 TL (1.777,50 x %3) olacak. Azami kesinti tutarı ise 399 TL (13.331,40 x % 3) olacaktır. Çünkü, 20.000 TL ücret alan bir çalışan için bile prim üst sınırı olan 13.331 40 TL uygulanacaktır.

Katkı payının daha yüksek kesilmesi talep edilebilir mi?

Evet, çalışan otomatik katılımına ilişkin emeklilik sözleşmesinde belirlenen tutardan daha yüksek bir kesinti yapılmasını işverenden talep edebilir.

Emeklilik şirketi nasıl belirlenecek?

İşverenler, Hazine Müsteşarlığı tarafından yetki verilmiş en az bir emeklilik şirketi ile emeklilik sözleşmesi imzalamakla mükelleftir. İşverenlerin, sözleşme yapacağı şirketin sağlayacağı avantajları araştırması ve incelemesi gerekmektedir.

Zorunlu BES e dahil olanlardan fon işletim gideri kesintisi yapılmakta bunun dışında bir kesinti yapılmamaktadır. Kesinti tutarı ise tercih edilen fon tipine göre değişiklik gösterir.

İşverenler, katkı paylarının yönlendirileceği fonlara ilişkin olarak çalışanların “faiz içeren” veya “faiz içermeyen” şeklindeki tercihlerini öğrenmeli, tercihte bulunmayanlar için tercih yapmalı, çalışan bilgilerini eksiksiz olarak şirkete göndermeli ve çalışanın sözleşme ile doğabilecek taleplerini de emeklilik şirketine iletmelidir.

Peki kesinti yapılmazsa?

Zorunlu BES te sorumluluk işverene ait olmaktadır. İşverenlerin çalışan primlerini eksik, hatalı hesaplamaları ya da ödeme gününü geciktirerek emeklilik şirketine primi geç aktarmaları durumunda çalışanın uğrayacağı maddi kayıptan tamamen işverenler sorumlu olacaktır.

Dahası yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda işverene her bir ihlal için yüz lira idari para cezası kesilecektir.

Pekala Zorunlu BES Zorunlu mu?

Çalışan, BES e dahil olduğu bildirildiği günü takip eden iki ay içerisinde sözleşmeden cayma hakkına sahiptir. Bu konudaki kararını emeklilik şirketine yazılı dilekçe vererek bildirmesi gerekmektedir.

Çalışanın cayması halinde, adına ödenen katkı payları ve varsa yatırım gelirleri ile birlikte 10 iş günü içerisinde tarafına iade edilir.

Mevcut BES im var, Zorunlu BES kapsamında mıyım?

Mevcut olarak bireysel emekliliği olanlar da otomatik olarak sisteme girecektir. Tercihe bağlı olarak ikisini birden devam ettirebilir ya da Zorunlu BES den cayma hakkını kullanarak sonlandırabilir. Yalnız önemli bir konu lütfen azami derecede Dikkat edin! Mevcut BES inizi iptal ederseniz geçmişe yönelik haklarınızı kaybedersiniz.

BES te Devlet katkısı ne kadar?

Çalışanlar, %25 devlet katkısından yararlanacaktır. Bunun yanı sıra çalışan cayma hakkını kullanmazsa, sisteme girişte tek bir kereye mahsus olmak üzere kendisine 1.000-TL tutarında ek devlet katkısı da sağlanacaktır.

Dikkat!!!  herkese %25 devlet katkısı yok!

İlk 3 yılda sistemden ayrılmaya karar verenlere hiç devlet katkısı verilmeyecek.

Devlet katkısını hak ediş oranları 3-6 yıl için yüzde 15, 6-10 yıl için yüzde 35, 10 yılını dolduranlar için yüzde 60, sistemde en az 10 yıl bulunan ve 56 yaşını tamamlayan çalışanlar için yüzde 100 olarak öngörülmüştür.

Sistemde kalma süresi %25 Devlet Katkısından Yaralanma Oranı
0-3 yıl 0
3-6 yıl %15
6-10 yıl %35
10 yıldan fazla %60
10 yıldan fazla kalma + 56 yaşı tamamlama %100

Çalışanın emeklilik hakkını kullanmak istemesi durumunda, hesabında olan birikimi en az 10 yıllık, yıllık gelir sigortası sözleşmesi kapsamında almayı tercih eden çalışana, birikiminin % 5’i karşılığında ek devlet katkısı ödemesi yapılacak.

Open chat
Whatsapp Mesajı Gönder